• شنبه ۲۶ آبان ماه، ۱۳۹۷ - ۰۸:۱۳
  • دسته بندی : اقتصادی
  • کد خبر : 978-56101-5
  • خبرنگار : 3
  • منبع خبر : خبرگزاری دانشجویان ایران - منطقه یزد

/گزارش/
طاقت زمین در یزد طاق شد

زمین‌ خشک یزد این روزها در مقابل فشارهای طبیعی و انسانی ناشی از برداشت‌های بی رویه تسلیم شده و روز به روز شاهد پدیده‌های جدیدی از جمله فرونشست‏‌ها و فروچاله ها در این استان هستیم.

قهر آسمان از یک سو و زیاده‏‌خواهی انسان‌ها از سوی دیگر آنچنان به جان زمین یزد افتاده‌اند که طاقت آن را طاق کرده و هر از گاهی ایجاد شکاف یا شق در برخی نقاط استان و حتی تشکیل فروچاله ها در این مناطق گزارش می شود.

در این میان دشت یزد- اردکان و دشت ابرکوه که جزو دشت‌های ممنوعه استان هستند، بیشترین تاثیر را از محل این پدیده دارند و در برخی نقاط نیز که شاهد این پدیده‏‏‌ها نیستیم، این تاثیر با شور شدن منابع آب زیرزمینی خود را نشان می‌دهد.

البته براساس پیگیری‌های به عمل آمده تیمی از متخصصان کشوری از محل فروچاله‌ها بازدید کرده و برای رفع نگرانی‌های احتمالی و جلوگیری از ادامه این فرونشست و فروچاله‌ها و شکاف‌های عمیق اجرای تدابیر لازم را در دستور کار قرار داده‌‏اند.

کارشناسان معتقدند که راهکار اساسی و قدم اول برای جلوگیری از وقوع چنین پدیده ناخوانده‌ای مدیریت برداشت مصرف آب به ویژه در بخش کشاورزی است؛ پدیده ای که خشک شدن اغلب چاه‌های کشاورزی در حوالی آنها، یکی از آثار آن است.

پدیده‌های ناشی از کاهش بارندگی و برداشت‌های بی رویه

«محمدمهدی جوادیان زاده» مدیر عامل شرکت آب منطقه‌ای استان یزد در گفت وگو با خبرنگار ایسنا - منطقه یزد، با اشاره به چالش‌های ناشی از کاهش بارندگی و برداشت‌های بی‏‏رویه از منابع آب زیرزمینی، یکی از عوارض این وضعیت را ایجاد فرونشست و فروچاله عنوان می کند.

وی می افزاید: استان یزد دارای 19 دشت است که 14 دشت آن ممنوعه و از این تعداد چهار دشت در حالت ممنوعه بحرانی هستند که شامل دشت بهادران، دشت چاهک، دشت یزد- اردکان و دشت ابرکوه است.

وی با بیان این که تاثیر زمین در اثر خشکسالی و برداشت‌های بی‏‌رویه در هر دشت متفاوت است، می گوید: این تاثیر در دشت یزد- اردکان و دشت ابرکوه به صورت نشست زمین و ایجاد فروچاله خود را نشان داده است و در برخی دیگر از دشت‌ها نیز شاهد شور شدن منابع آبی زیرزمینی هستیم.

این مسئول اضافه می کند: در دشت یزد – اردکان بیشتر شاهد فرونشست زمین یعنی ایجاد شق در زمین هستیم و در دشت ابرکوه نیز بیشتر فروچاله مشاهده می شود.

جوادیان زاده اظهار می کند: فرونشست به معنای ترک‌هایی که در سطح زمین ایجاد می شود و معمولاً در مساحت بزرگی اتفاق می افتد اما فروچاله در مساحت کمتر اما با سرعت بیشتری ایجاد می‏‌شود و از این حیث خطرناک‏‌تر است.

وی اعلام می کند: بیشتر تعداد فروچاله‌های استان با 35 مورد در دشت ابرکوه گزارش شده است و نشست زمین نیز بیشتر در دشت یزذ- اردکان به ویژه در منطقه رستاق مشاهده می شود.

مدیر عامل شرکت آب منطقه ای استان مهم ‎‎ ترین عامل بروز فرونشست و فروچاله را افت سطح آب‌های زیرزمینی در اثر کاهش بارندگی‌ها به عنوان عامل طبیعی و برداشت‌های بی‌‏رویه به عنوان عامل انسانی می داند.

وی می افزاید: بهترین راهکار برای کاهش این پدیده‌های طبیعی، مدیریت مصرف آب و بهینه سازی مصارف در بخش‌های مختلف است.

جوادیان‌‏زاده می گوید:  هر چند عوامل اقلیمی از جمله کاهش بارندگی و بروز خشکسالی‌ها متعدد در تغذیه سفره‌ها تاثیر منفی داشته اما در کنار آن برداشت‌های بی رویه به عنوان عامل انسانی این آثار منفی را تشدید کرده است.

برداشت‌های بی‌رویه عامل عمده فرونشست

«مهدی یزدیان» مدیر گروه عمران دانشگاه علم و هنر یزد نیز در این باره به خبرنگار ایسنا - منطقه یزد می گوید: با توجه به تحقیقات مختلف انجام شده توسط محققین مختلف در کشور، پدیده فرونشست و فروچاله در سه نوع تعریف شده است.

وی می افزاید: یکی از انواع فرونشست دولین‌های فروریخته آبرفتی واقع روی ساختارهای فعال کارستی است.

وی ادامه می دهد: فروچاله‌هایی کاسه‌ای شکل هستند و شیب قائم یا همان 90 درجه دارند به طوری که شکاف‌های دایره‌ای شکلی در اطراف آن دیده می‌شود و فروکش در مرکز دولین اتفاق می‌افتد.

مدیر گروه عمران دانشگاه علم و هنر در مورد دولین‌های فرونشستی بزرگ به عنوان دومین نوع فرونشست، می گوید: این فروچاله‌ها با قطر 10 تا 100 متر تشکیل شده و با شکستگی‌های دایره‌ای شکل و فرونشست همراه است.

وی ادامه می دهد: در این نوع پدیده آب باران باعث شسته شدن خاک‌های چسبنده و حمل آن به داخل حفرات و شکاف‌های سنگ آهک زیرین شده، در نتیجه حفراتی به وجود آمده که به سمت بالا، بازتر می‌شود و در نهایت سطح زمین را به سرعت تخریب می‌کند.

رییس دانشکده فنی مهندسی دانشگاه علم و هنر بیان می کند:  فروچاله‌های حاصل از تخریب سقف حفرات کارستی و غارها نوع سوم پدیده فرونشست را تشکیل می‌دهند.

وی عنوان می‏کند: این نوع فروچاله‌ها در سنگ آهک و آهک دولومیتی تشکیل شده و در دشت‌های «خدابنده» در زنجان، دشت «بهاباد» در یزد و دشت «میناب» در هرمزگان نیز بر اثر برداشت بی رویه آب‌های زیرزمینی در سال‌های اخیر، تعدادی فروچاله تشکیل شده است.

مناطق متاثر از فرونشست زمین در کشور

مدیر گروه عمران دانشگاه علم و هنر با اشاره بررسی‌های انجام شده از سوی محققان، اظهار می‏‌کند: بالاترين میزان افت سطح ايستایی در كشور مربوط به دشت‌های استان فارس است.

وی ادامه می دهد: برداشت بی‌رویه آب‌های زیرزمینی در سال‌های اخیر باعث ایجاد فروچاله‌های عمیق و شکاف‌های بزرگ در مناطقی مانند فسای این استان شده است.

یزدیان بیان می کند: ایجاد ترك یا شق، تخريب جاده‌ها، شكسته‌شدن خطوط لوله، آسيب‌ديدن كانال‌های آبرسانی، ترك‌خوردگی پی و ديوار ساختمان‌ها و تخريب زمين‌های كشاورزی، پیامدهای پدیده فرونشست زمین است.

وی می افراید: دولین‌های بزرگ و گاه بسیار عمیق تشکیل شده در این مناطق نیز به دنبال فرونشست آنی و تدریجی، مناطق مسکونی را تهدید می‌کنند.

این عضو هیات علمی دانشگاه می گوید: بر اساس گزارش سازمان زمین‌شناسی بسیاری از دشت‌های کشور با فرونشست مواجه شده‌اند و استان‌های فارس، کرمان و اصفهان بدترین وضعیت را از لحاظ فرونشست در کشور دارند. 

فرونشست در کمین حیات فلات مرکزی

«ایمان انتظام سلطانی» رییس گروه آب سازمان زمین‏‏‌شناسی کشور هم در رابطه با پدیده فرونشست در گفت وگو با خبرنگار ایسنا - منطقه یزد، اظهار می‌کند: زمانی که سطح آب پایین رفته و  آب از ميان رسوبات خارج مي شود، رسوبات ریز دانه متراکم مي شوند و این تراکم حرکتی رو به پایین را برای دانه‌ها  و سطح زمين به دنبال دارد.

وی با اشاره به بررسی پدیده فرونشست به روش‌های مختلف، می‌گوید: یکی از این روش‌ها نصب جی.پی.اس و اندازه‏گیری حرکت زمین و یکی دیگر از این روش‌ها نیز بررسی تغییرات توپوگرافی با استفاده از رادار و گرفتن تصاوير ماهواره‌ای در بازه‌هاي زمانی مختلف است.

وی با بیان این که استان یزد نیز به دلیل برداشت زیاد آب درگیر پدیده فرونشست شده است، تصریح می‌کند: از  609 دشت مطالعاتی کشور،  317 دشت ممنوعه هستند که یزد نیز یکی از این دشت‌ها محسوب می‌شود که احتمال رخداد  پديده فرونشست در آن وجود دارد.

سلطانی با اشاره به وجود آثار فرونشست در استان می‌گوید: شکاف‌های و گودال‌هاي ایجاد شده در  ابرکوه ناشی از برداشت زیاد آب و حاصل پدیده فرونشست است.

وی ادامه می‏‏‌دهد: از ديگر مناطق در گير فرونشست در استان یزد حوالي دشت های یزد- اردکان و ابرکوه است، ولی هر چند مناطق فرونشسته  به صورت پراکنده در سطح استان ديده مي‏شوند كه بيشترين وسعت آن در دشت یزد- اردکان مشاهده شده است.

رییس گروه آب سازمان زمین شناسی کشور با بیان این که در بعضي مناطق مانند يزد، میزان تغییرات کنونی نسبت به قبل کمتر شده است، می‌گوید: به دلیل پایین رفتن سطح آب و برداشت‌های بی‌رویه تراکم حداکثری آبخوان ها در بعض نقاط  اتفاق افتاده و به صورت فرونشست مشاهده شده است.

وی ادامه می‌‏دهد: به دنبال خارج شدن آب از واحد خاکی و پایین رفتن شدید آن نسبت به سنوات قبل، این پدیده نیز سرعت کمتری گرفته است.

سلطانی با اشاره به عدم ثبات نرخ فرونشست، تاکید می‌کند: این پدیده نرخ ثابتی ندارد و استناد کردن و تعمیم دادن داده‌های یک سال نرخ فرونشست به سال‌هاي بعدي  اقدام اشتباهی است که باید از آن اجتناب کرد.

این مسئول پدیده فرونشست را پدیده‌ای کند و بطنی می‌داند و می‌گوید: بیشتر تراکم غیرهمسان زمین و نشست‌های ناهمگون اتفاق افتاده، منجر به مشاهده رویدادهایی مانند شکستگی‌ها و شکافت زمين مي شود.

وی ادامه می دهد: بيشترين خطر در پهنه‌هاي فرونشست مربوط  به مناطق با نشست‌هاي غير همسان است.

رییس گروه آب سازمان زمین شناسی کشور با بیان این که دشت‌ها به طور ناگهانی نشست نمي كنند، ادامه می‌دهد: چندين خطر  به دنبال پدیده فرونشست دشت‌ها را تهدید می‌کند که از جمله این مخاطرات، آسيب ديدن آبخوان‌ها در اثر تراكم، ايجاد شكاف و آسيب‌هاي ساختماني، تغييرات مربوط به رخداد آبگرفتگي با توجه به تغييرات جزيي شيب زمين و همچنين شكاف‌هاي طولي و فروچاله‌هاست.

سلطانی می‏‌افزاید: تمام یک دشت توسط زمین بلیعده نمی‌شود اما در مناطق خاصی به صورت شکافت حتی در حد چند کیلومتر ایجاد می‌شود که این رویداد برای جاده‌ها، روستاها و مناطق اطراف اين شكاف‌ها، خطرناک است.

وی همچنین ادامه می‏‌دهد: خطر فروچاله‌ها به همراه تمام خسارات آنها، سيماي يك دشت درگير فرونشست را نیز تغيير مي‏‌دهند.

خطر فرونشست بیخ گوش یزدی هاست

«علی اصغر سمسار یزدی» مشاور ارشد مرکز بین‌المللی قنات و سازه‌هاي تاريخي آبي هم در گفت‌‏‏وگو با  خبرنگار ایسنا - منطقه یزد، ضمن اشاره به عمده دلایل پدیده فرونشست در استان یزد بیان می‌کند: این پدیده به علت دست‌کاری بشر در طبیعت به وجود می‌آید به طوری که معمولاً بدون در نظر گرفتن عواقب فعالیت‌های توسعه‌ای، طبیعت دچار تغییراتی غیر بازگشت می‌شود که یکی از نتایج آن، فرونشست زمین است.

وی می افزاید: هنگامی ‌که بیش از ظرفیت سفره‌های آب‌های زیرزمینی از آن‌ها برداشت می‌کنیم، سطح سفره‌ها پایین و پایین‌تر می‌رود به این ترتیب بدیهی است که تعادل آب و خاک موجود در آبخوان به هم خورده و به ایجاد فرونشست منجر می‌شود.

سمسار یزدی درباره تاثیر پدیده فرونشست بر سفره‌های آب‌های زیرزمینی اظهار می کند: این پدیده‌ موجب کاهش آب‌پذیری سفره‌های آب‌های زیرزمینی شده و بخشی از ظرفیت آن‌ را برای همیشه از مدار خارج می‌کند.

وی تاکید می کند: در هر منطقه از استان یزد که با افت سطح آب زیرزمینی مواجه باشد، امکان و احتمال وقوع پدیده فرونشست زمین وجود دارد.

این مشاور مرکز بین المللی قنات در پایان نیز یادآور می‏‏‌شود: این پدیده اولین بار در استان یزد، در منطقه رستاق مشاهده شد و پس از آن به نقاط دیگر تسری پیدا کرد.

  گزارش از فاطمه رهبر يزدي


انتهای پیام

ارسال خبر به دوستان

* گیرنده(ها):

آدرس ایمیل ها را با علامت کاما از هم جدا نمایید. (حداکثر 3 آدرس پست الکترونیکی گیرنده را وارد نمایید)
متن ارسال:

ارسال نظر

نام و نام خانوادگی:
آدرس سایت شما:
* آدرس پست الکترونیکی:
* متن:
* کد مقابل را وارد نمایید: